Bir ülke nasıl güçlü olur? Nasıl sözü diğer ülkeler nazarında değerli olur? Güçlü olmak için ne gerekli? Bu konularda hiç düşündünüz mü? Amerika ile Afganistan arasında ne fark olduğunu, neden birisinin daha güçlü, diğeri daha zayıf olduğunu düşündünüz mü hiç? Biraz bunlardan bahsedelim isterseniz.

Bir ülkenin gücünü gösteren birçok ölçüt olmasına rağmen temel olarak 3 önemli gösterge vardır. Bunlar ülkenin ekonomik gücü, bilimsel gücü ve askeri gücüdür. Bu ölçütler ne yazık ki tek başlarına hiçbirşey ifade etmez. Üçünün de birlikte olması lazım. Eğer Türkiye’nin ilerlemesini istiyorsak bu konulara odaklanmamız lazım. Ekonomik, bilimsel ve askeri olarak güçlenirsek sadece bölgemizde değil bütün dünyada söz sahibi de oluruz. Nasıl güçleneceğimizi başka bir yazıya bırakarak izninizle şimdilik bir durum tespiti yapmak istiyorum.

Ekonomik güç denilen şey ülkenin zenginliğidir. Bir ülke ne kadar zenginse o kadar söz sahibidir. Bakın G-7’lere hepsi dünyanın en zengin ülkeleri. Peki nasıl anlayacağız kimin zengin olduğunu? Nasıl ölçeceğiz zenginliği? Gayrisafi milli hasıla şu anda görülen en iyi ölçütlerden birisi. Gayri safi milli hasılası yüksek olanlar ekonomik açıdan güçlü oluyorlar. Türkiye bu açıdan çok kötü sayılmaz. Türkiye yıllardır Dünya’daki en yüksek gayri safi hasılaya sahip 20 ülkeden birisi. Gayrisafi milli hasıla ülkedeki insanların sayısı ile insanların ekonomik gücü çarpılarak hesaplanıyor. Ülkedeki insanların sayısı ve parası arttıkça bu ekonomik güç de artıyor. Çin ve Hindistan’ın ekonomik açıdan bu kadar güçlü olmasının sebebi oradaki insanların birer birer çok zengin olmaları değil, toplam insan sayısının fazla olmasıdır. İkisi de 1 milyarın üzerinde nüfusu olan ülkeler ne de olsa. İkisinde de insanlar fakir olmasına rağmen devletleri ise güçlü. Bazı küçük avrupa ülkelerinde ve arap ülkelerinde ise nüfusun az olması nedeniyle insanların bireysel olarak zengin olmaları o ülkeleri önemli ülkeler yapmıyor. Lüksemburg ve Katar bunlara örnek olarak verilebilir.

Bilimsel güç ise o ülkenin bilime yaptığı katkıdır. Yani insanların bilgi düzeyidir. Bir ülkede ne kadar çok, ne kadar kaliteli bilimsel yayın varsa o ülke o kadar bilimsel olarak güçlüdür. Bilimle uğraşan insan sayısı arttıkça, yapılan araştırmaların kalitesi arttıkça bu güç artar. Bunun için çeşitli ölçütler geliştirilmiştir. Bunlardan en önemli iki tanesi impact factor (etki faktörü) ve atıf indeksidir. Atıf indeksi yapılan yayının bir başka yayın tarafından cite edilmesi yani kaynak olarak gösterilmesidir. Elbette ki eğer çok iyi bir yayın yaparsanız bu yayın bir başkası tarafından kaynak olarak gösterilecektir. Yayın iyi değilse, kimse yayını umursamazsa o yayın başkası tarafından kaynak olarak gösterilmez. Etki faktörü ise genellikle bilimsel dergiler için belirlenmiş etki gücüdür. Bu etki faktörü dergideki yayınlanmış makalelerin kaç kez kaynak olarak gösterildiğini gösterir. Bu etki gücüne göre dergiler A, B, C gibi kategorilere ayrılırlar. A grubu dergiler en iyi makaleleri yayınlar. Bunlarda makale yayınlatmak çok zordur. Sadece bilimsel değeri çok güçlü olan makaleler bu dergilere kabul edilirler. İyi dergiler ne de olsa kaynak olarak gösterilebilecek yayınları kabul ederler.

Dünyada son 10 yılda uzak ara farkla en çok bilimsel yayın ve en çok kaynak gösterilen bilimsel yayın ABD’de yapılmaktadır (1). En kaliteli yayınlar ise İsviçre ve ABD’den çıkmaktadır. Türkiye bu 3 sıralamada da (en çok yayın, en çok cite edilen bilimsel yayın ve yayın başına cite oranı) ne yazık ki ilk 20 ülke arasına girememiştir. Dünya ortalamasından da ne yazık ki aşağıdayız. Yayın sayısına göre en güçlü olduğumuz konu ise klinik tıp. Ziraii bilimler ve farmakoloji klinik tıpı takip ediyor (2). Yayın kalitesine göre ise matematik ve mühendislik göreceli olarak diğer alanlara kıyasla iyi durumda. Ancak bu alanlarda bile ne yazık ki bilimsel olarak dünyanın gerisindeyiz.

Askeri güç hakkında ise başka bir yazıda görüşmek üzere. Güçlü olduğumuz bir Türkiye’de yaşamak dileğiyle,

Mehmet

                Tablo 3. Türkiye’de 2001 ile 2005 arasındaki alanlara göre yayınlanan yayınlar (2).

1. http://sciencewatch.com/dr/cou/2009/09decALL/
2. http://in-cites.com/research/2007/april_30_2007-1.html